loader.png
خانه > لبنیات و سلامت > همه چیز درباره پنیر
همه چیز درباره پنیر
1402/10/28

همه چیز درباره پنیر

پنیر به عنوان یکی از محصولات لذیذ و محبوب در جهان، جایگاه ویژه‌ای در تغذیه انسان دارد. این محصول لذیذ از ترکیب شیر و فرآیندهای تولید مختلف به وجود می‌آید و باعث ایجاد تنوع غذایی و ارائه انواع مختلف پنیرها شده است. در این مقاله، به بررسی مبانی علمی پنیر، انواع مختلف آن، روش‌ تولید و خواص تغذیه‌ای آن می‌پردازیم.

تاریخچه پنیر و شکل‌گیری آن:
تاریخچه پنیر به دوران باستان بازمی‌گردد و از ابتدا فرهنگ دامپروری و نگه‌داری شیر حاصل از دام‌ها آغاز شده است. احتمالاً اولین پنیر به صورت تصادفی در نتیجه ترکیب شیر با مواد خاصی چون معده‌های دام‌ها یا ساقه‌های گیاهان، تولید شده است. این محصول سرانجام به یک غذای پرطرفدار و با ارزش تبدیل شد که در تمدن‌های باستانی چون مصر و روم به عنوان یک منبع غذایی اساسی مورد استفاده قرار گرفت.
فرآیند شکل‌گیری پنیر از مراحل پیچیده‌ای تشکیل شده است. در ابتدا، شیر جمع‌آوری شده و به عنوان ماده اولیه وارد فرآیند تولید پنیر می‌شود. سپس با اضافه کردن مواد افزودنی مانند باکتری‌ها و انزیم‌ها، فرآیند اسیدزدایی و تخمیر آغاز می‌شود. این مرحله منجر به تجمع پروتئین‌های شیر (کازئین) و تشکیل لخته می‌شود. سپس لخته تشکیل شده به صورت مراحل مختلفی از جمله برش، شستشو و نگهداری برای خشک شدن به کارخانه‌های تولید پنیر منتقل می‌شود. در نهایت پنیر را به مصرف‌کننده ارائه می‌کنند. در ادامه کامل‌تر توضیح خواهیم داد.

pieces-cheese

 

انواع پنیرها
پنیرها از نظر طعم، بافت و استفاده  تنوع بسیار زیادی دارند. این تنوع به فرآیند تولید، شرایط نگهداری و مواد افزودنی بستگی دارد. در ادامه به برخی از انواع معروف پنیرها اشاره می‌کنیم:
پنیر چدار:
این نوع پنیر از شیر گاو تهیه می‌شود و بعد از تولید به مدت طولانی (معمولاً چند ماه تا چند سال) در محیطی خاص به کیفیت و طعم خود می‌رسد. پنیر چدار معمولاً دارای طعم لذیذ و بافت خوبی است.
پنیر موزارلا:
این پنیر ایتالیایی از شیر گاو یا بوفالو تهیه می‌شود. پنیر موزارلا دارای بافت نرم و طعم تازه است و بیشتر در تهیه پیتزا و سالاد مصرف می‌شود.
پنیر پارمزان:
پنیر پارمزان یک پنیر خشک ایتالیایی است که معمولاً برای تزئین غذاها استفاده می‌شود. این پنیر از شیر گاو تهیه می‌شود و دارای طعم تند و خوشمزه است.
پنیر بری:
پنیر بری از شیر گاو تهیه می‌شود و دارای پوست نرم و مواد داخلی کرمی و لطیف است. این پنیر عمدتاً به همراه نان و میوه‌ها مصرف می‌شود.
پنیر گرویر:
پنیر گرایر یک پنیر سوئیسی فرانسوی است که از شیر گاو تهیه می‌شود. این پنیر دارای طعم ملایم و خوشمزه است و برای تهیه ساندویچ استفاده می‌شود.
پنیر فتا:
پنیر فتا یک پنیر یونانی است که از شیر گوسفند یا گاو تهیه می‌شود. این پنیر نمایانگر طعم شور و تازگی است و معمولاً در سالاد یونانی و غذاهای مشرقی استفاده می‌شود.
پنیر روکفور: 
پنیر روکفور یک پنیر فرانسوی آبی است که از شیر گوسفند تهیه می‌شود. این پنیر دارای بافت نرم و طعم تند و نمکی است.
پنیر گودا:
پنیر گودا از شیر گاو تهیه می‌شود و دارای طعم ملایم و بافت کرمی است. این پنیر در هلند تولید می‌شود و معمولاً به صورت تازه یا خشک مصرف می‌شود.
این‌‌ها تعداد کمی از انواع پنیرها هستند و بسیاری دیگر نیز در سراسر جهان وجود دارند که هرکدام دارای خصوصیات منحصر به فردی هستند.

تفاوت‌ها در انواع پنیر
انواع پنیرها از بر اساس عوامل متعددی با یکدیگر تفاوت دارند. اولین و مهم‌ترین تفاوت این پنیرها نوع شیری است که برای تهیه آنها استفاده می‌شود. شیر گاو، بز، گوسفند، بوفالو، یا ترکیبی از این‌ها می‌تواند مشخص کننده مزه و خصوصیات پنیر باشد. هر نوع شیر باعث تفاوت در میزان چربی، پروتئین و سایر مواد مغذی پنیر می‌شود.
عوامل دیگری نیز می‌توانند نقش مهمی در این تفاوت‌ها ایفا کنند. محل تولید پنیر (کشور یا منطقه)، مدت‌زمان تهیه، روش تولید و بافت پنیرها نیز مواردی هستند که می‌توانند به نوعی طعم و خصوصیات پنیرها را تحت تأثیر قرار دهند.

cheese-table

 

انواع پنیرها در جهان
در جهان امروز بیش از ۱۸۰۰ نوع پنیر مختلف وجود دارد که به ۷ دسته‌بندی اصلی تقسیم می‌شوند. انواع مختلف پنیرها از پنیرهای موزارلا تا پنیرهای پارمزان، با مدت‌زمان عمل آمدن متفاوت، بافت متفاوت و طعم‌های متنوع در سراسر جهان به دست می‌آیند.
اگر به دنبال طعم لذیذی هستید، پنیرهای موزارلا، پارمزان، بری، چدار و پنیر سوئیسی به عنوان پنج پنیر برتر محسوب می‌شوند. این پنیرها به دلیل طعم تازه و متفاوتی که ارائه می‌دهند، مورد توجه قرار گرفته‌اند.

روش‌ تولید پنیر:
تولید پنیر یک فرآیند پیچیده و چند مرحله‌ای است که به توازن دقیقی از فرآیند های شیمیایی‌، زمان و دما نیاز دارد. در ابتدا، شیر به عنوان ماده اولیه اصلی با کیفیت وارد فرآیند می‌شود. در این مرحله استاندارد کردن شیر، یعنی نسبت پروتئین به چربی تنظیم می‌شود تا بهینه‌ترین شرایط برای تولید پنیر ایجاد شود.
پس از استانداردسازی، شیر به مرحله پاستوریزاسیون یا حرارت‌دهی وارد می‌شود. این مرحله باعث کاهش تعداد ارگانیسم‌های فاسد کننده می‌شود و در عین حال محیط مناسبی برای رشد باکتری‌های استارتر فراهم می‌کند. سپس، شیر خنک می‌شود تا برای رشد باکتری‌های استارتر به دمای مناسب برسد.
ترکیب کشت باکتری استارتر و باکتری‌های جانبی در مرحله بعدی انجام می‌شود. این باکتری‌ها به شیر اضافه می‌شوند تا باعث رشد باکتری‌ها برای شروع فرآیند تخمیر شوند. به محض افزودن رنت، فرآیند تشکیل لخته آغاز می‌شود که باعث افزایش وزن مولکولی پروتئین‌ها می‌شود.
لخته تشکیل شده سپس به مرحله برش لخته می‌رسد که در آن لخته به مکعب‌های کوچک تقسیم می‌شود. این مرحله کمک می‌کند تا آب پنیر از لخته جدا شود. نمک به عنوان تثبیت‌کننده به پنیر اضافه می‌شود و در مراحل بعدی، پنیر به شکل نهایی قالب‌بندی و در محیط خنک و خشک نگهداری می‌شود تا به طعم و خصوصیات نهایی برسد. در نهایت، پنیر بسته‌بندی شده و برای عرضه به بازار آماده می‌شود. هر گام از این فرآیند تاثیر زیادی بر ویژگی‌های نهایی پنیر دارد پس به دقت و توجه ویژه نیاز دارد.

delicious-pieces-cheese

 

خصوصیات غذایی پنیر
پنیر یک منبع غنی از مواد مغذی است و ارزش تغذیه‌ای بالایی دارد. در ادامه، برخی از خصوصیات پنیر به تفصیل بررسی می‌شود:
پروتئین:
پنیر یک منبع عالی از پروتئین است. پروتئین‌های موجود در پنیر حاوی انواع مختلف اسیدهای آمینه هستند که برای سلامتی و ساختار بافت‌های بدن ضروری هستند. پروتئین در پنیر به خوبی به افزایش سطح انرژی و ساختار استخوان‌ها کمک می‌کند.
چربی:
چربی یکی از اجزای اصلی پنیر است و در انواع مختلف پنیرها میزان آن متفاوت است. چربی موجود در پنیر شامل چربی اشباع است. مقدار مصرف چربی باید با نظر به نیازهای روزانه و نوع فعالیت‌های فیزیکی هر فرد تنظیم شود.
کلسیم:
پنیر یک منبع عالی از کلسیم است که برای ساختار استخوان‌ها و دندان‌ها ضروری است. کلسیم در پنیر به همراه ویتامین D موجب بهبود جذب می‌شود و به حفظ سلامتی استخوان‌ها و جلوگیری از افت استخوان‌ها کمک می‌کند.
ویتامین‌ها:
پنیر منبع خوبی از ویتامین‌های مختلف است، از جمله ویتامین A، ویتامین B12 و ویتامین D. ویتامین A برای سلامتی چشم‌ها و پوست مفید است. ویتامین B12 به عنوان یک ویتامین مهم برای سیستم عصبی و تولید خون شناخته می‌شود و ویتامین D در جذب کلسیم نقش کلیدی دارد.
مواد معدنی:
پنیر حاوی مقادیر معقولی از مواد معدنی از جمله فسفر، سلنیوم، روی و منیزیم است. این مواد معدنی نقش مهمی در عملکرد سلامتی عضلات، سیستم ایمنی و فعالیت‌های سلولی ایفا می‌کنند.
به طور کلی، پنیر به عنوان یک ماده غذایی چندگانه مفید بوده و مصرف منظم آن می‌تواند به تنظیم سطح مواد مغذی در برنامه غذایی و سلامتی کمک کند. با این حال، مقدار مصرف باید با توجه به نیازهای فردی و شرایط سلامتی هر فرد تنظیم شود.

isometric-cheese-composition

سوالات متداول
۱. از چه شیرهایی برای تهیه پنیر استفاده می‌شود؟
انواع مختلف پنیر از شیر گاو، بز، گوسفند، بوفالو و حتی ترکیبات مختلف از این مواد اولیه تهیه می‌شوند. نوع شیر مورد استفاده بر ویژگی‌های نهایی پنیر تأثیرگذار است.

۲. چند نوع پنیر در جهان وجود دارد و چه تفاوت‌هایی بین آن‌ها وجود دارد؟
در دنیا بیش از ۱۸۰۰ نوع پنیر مختلف وجود دارد که در ۷ دسته‌بندی مختلف قرار می‌گیرند. تفاوت‌ها شامل مواردی نظیر مواد اولیه، فرآیند تهیه، زمان نگهداری و طعم می‌شوند.

۳. چه پنیرهایی که برای رژیم غذایی مناسب هستند؟
برخی از پنیرها مانند فتا، کاتیج کم‌چربی، چدار، پنیر سوئیسی و پارمزان گزینه‌های مناسبی برای کاهش وزن هستند. این پنیرها با ارائه انبوهی از مواد مغذی و کالری کم، برای افرادی که می‌خواهند از چربی‌های اضافی کاسته و به وضعیت فیزیکی بهتری برسند، مناسب است.

4. چه چالش‌ها و مسائلی در صنعت تولید پنیر وجود دارد؟
صنعت تولید پنیر با چالش‌ها و مسائلی همچون مسائل محیطی مرتبط با پسماند و آب، مسائل بهداشتی در فرآیند تولید و نیاز به توازن دقیق در مراحل مختلف تولید روبرو است. بهبود فرآیندها و رعایت استانداردهای بهداشتی از جمله چالش‌های مورد نیاز در این صنعت محسوب می‌شوند.

در ادامه بخوانید

کاهش فشار خون با خوردن ماست

ماست یکی از محصولات لبنی پر طرفدار است که فواید بسیاری برای بدن دارد. یکی از مهم ترین فواید ماست، کاهش فشار خون می باشد. مطالعات جدیدی که انجام شده است نشان می دهد که خوردن ماست به صورت روزانه و منظم، می تواند تا حد زیادی فشار خون را کاهش دهد. طبق این مطالعات که در انجمن قلب آمریکا انجام شده است، افرادی که در طول هفته حداقل پنج بار ماست می خورند، در مقایسه با افرادی که مصرف ماست در آنها کمتر است، کمتر دچار فشار خون بالا می شوند.